Mér þykir leiðinlegt að þurfa að tjá eftirfarandi álit minn um þennan mann, eftir að hafa unnið mjög gott verk í pólitíkinni er hann greinilega kominn inn á svið sem hann á ekki heima. En hann þessi er því miður búinn að gera svo rækilega upp á bak að það er komið í hárið á honum!
Eftirfarandi mistök eru að kosta skattgreiðendur gríðarlegar upphæðir. Og þær hækka nú hratt frá degi til dags, eftir því sem mistökunum fjölgar, því nú eru mjög krítískir tímar og hver ákvörðun er mjög mikilvæg.
Ég geri mér grein fyrir að ekki er allt 100% honum að kenna og aðrir seðlabankastjórar eiga náttúrulega sinn þátt í þessum ákvörðunum. En hann á klárlega sinn þátt. Eins er sjálfsagt fleira sem hægt er að taka til, sem ég man ekki í augnablikinu.
1. Stýrivextir voru hækkaðir allt of hægt í kjölfar þess að hann kom inn.
2. Bindiskylda var lækkuð þegar hún hefði í raun átt að vera hækkuð fyrir þremur árum og jók þannig enn á verðbólguna.
3. Seðlabankinn beytti sér ekki nægilega staðfast gegn útlánabrjálæðinu til íslenskra fyrirtækja og heimila sem náði hámarki í erlendu lánunum sl. 2 ár.
4. Samskiptaörðugleikar virðast hafa verið milli íslenska og bandaríska seðlabankans sem olli því að SÍ var ekki í gjaldeyrisswappinu við norðurlöndin. Ef ekki samskiptaörðugleikar þá léleg ákvörðunartaka í stýringu á gjaldeyrisforðanum, sem kemur á sama stað niður.
5. Yfirtakan á Glitni var mjög umdeild og aldrei kom nægjanlega góð skýring á þeim gjörningi.
6. Lekinn í dag um Rússneska lánið er mjög alvarlegur. Það er vinnuregla allra aðila á mörkuðum að halda samningum fyrir sig þangað til þeir eru frágengnir. Eftir þetta er seðlabankinn ekki í neinni samningsaðstöðu.
7. Tilkynning dagsins um að ætlunin var að festa gengi krónunnar í 131 kr/eur var ótrúleg. Allt of sterkt gengi mv. undanfarna daga. Sem betur fer var bara smotterí sem skipti um hendur á þessu gengi frá SÍ, en ef þeir hefðu verið mjög staðfastir í þessu gæti ég trúað að markaðsaðilar hefðu gengið nærri gjaldeyrisvarasjóðinum og kostað skattborgara milljarða á milljarða ofan.
Ath. ég tiltek ekki háa vexti, enda er verðbólgan tilkomin af nr. 2 og 3 og þeir verða að hækka svo hægt sé að glíma við verðbólgu.
Svo kemur hann fram og blandar peningamálunum, fjármálum fyrirtækja og ríkisfjármálunum rækilega saman, sem mér finnst alls ekki við hæfi. Segir frá mistökum sínum án þess að virðast sýna vott af iðrun.
Ef fólk skildi mistökin og hvað þau eru að kosta þjóðarbúið væri örugglega löngu búið að gera biltingu gegn SÍ. Í staðin eru þetta örfáir nördar eins og ég hver í sínu horni að röfla við sjálfan sig.
þriðjudagur, 7. október 2008
mánudagur, 6. október 2008
Hvað gerðist?
Ríkið getur yfirtekið eignir, tekið við stjórn fjármálafyrirtækja og Íbúðalánasjóður getur keypt íbúðalánaskuldir af bönkunum. Í rauninni hefur ríkið því miklar heimildir til að taka yfir verðmæti fjármálafyrirtækja fyrirvaralaust.
Þetta hjálpar ekki kerfinu í heild, sem eru mikil vonbrigði. Hins vegar eru hagsmunir innistæðueigenda betur tryggðir, sem er jákvætt. Það er því enga utanaðkomandi hjálp að fá að utan og mér sýnist að ríkið sé að taka á sig meiri ábyrgð, sem endurspeglast m.a. í því að S&P lækkaði lánshæfismat Íslenska ríkisins niður í BBB í kvöld, sem er lægsta einkunn sem er viðurkennt sem "investment grade" af fjármálakerfinu úti. M.ö.o. íslensk ríkisskuldabréf eru á barmi þess að vera talin meðal ruslskuldabréfa (junk bonds), sem þýðir að margir sjóðir erlendis mættu ekki fjárfesta í bréfunum, lögum samkvæmt. Ríkið mun því þurfa að greiða mun hærri vexti af þeim lánum sem það tekur í náinni framtíð.
Þetta lítur því mjög illa út. Við erum sennilega sú þjóð sem á í mestum vanda, þó flestar aðrar þjóðir séu að díla við það sama. Vonandi bara að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn bjargi okkur út þessu, þó þeir séu nú yfirleitt að aðstoða þróunarríki. Við ráðum einfaldlega ekki við ástandið eins og það er í dag.
Til að líta á björtu hliðarnar getum við sagt að mannfræðingar geti haft verðugt rannsóknarefni á næstu dögum/vikum/mánuðum/árum í að fylgjast með hvernig ástandið þróast. Gæti verið viðskiptahugmynd í ferðaþjónustu? ;)
Þetta hjálpar ekki kerfinu í heild, sem eru mikil vonbrigði. Hins vegar eru hagsmunir innistæðueigenda betur tryggðir, sem er jákvætt. Það er því enga utanaðkomandi hjálp að fá að utan og mér sýnist að ríkið sé að taka á sig meiri ábyrgð, sem endurspeglast m.a. í því að S&P lækkaði lánshæfismat Íslenska ríkisins niður í BBB í kvöld, sem er lægsta einkunn sem er viðurkennt sem "investment grade" af fjármálakerfinu úti. M.ö.o. íslensk ríkisskuldabréf eru á barmi þess að vera talin meðal ruslskuldabréfa (junk bonds), sem þýðir að margir sjóðir erlendis mættu ekki fjárfesta í bréfunum, lögum samkvæmt. Ríkið mun því þurfa að greiða mun hærri vexti af þeim lánum sem það tekur í náinni framtíð.
Þetta lítur því mjög illa út. Við erum sennilega sú þjóð sem á í mestum vanda, þó flestar aðrar þjóðir séu að díla við það sama. Vonandi bara að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn bjargi okkur út þessu, þó þeir séu nú yfirleitt að aðstoða þróunarríki. Við ráðum einfaldlega ekki við ástandið eins og það er í dag.
Til að líta á björtu hliðarnar getum við sagt að mannfræðingar geti haft verðugt rannsóknarefni á næstu dögum/vikum/mánuðum/árum í að fylgjast með hvernig ástandið þróast. Gæti verið viðskiptahugmynd í ferðaþjónustu? ;)
laugardagur, 4. október 2008
Þeir sem vissu
Hæstvirtur forsætisráðherra hefur ítrekað talað um að við séum fórnarlömb aðstæðna á alþjóðlegum mörkuðum sem enginn sá fyrir. Að sjálfsögðu sáu ekki margir fyrir gjaldþrot þeirra risabanka sem komið hafa í ljós. Hins vegar eru til þeir aðilar sem hafa um áraraðir varað við skuggalegri þróun á heimsmörkuðunum.
Á fasteignamörkuðum:
Robert Schiller
Prófessor við Yale í BNA sem spáði fyrir endalokum hlutabréfabólunnar 2000 í bók sinni, Irrational Exuberance (órökrétt gróska/gnægð). Endurútgaf bókina árið 2005 þar sem hann benti á að bólan hafði í raun ekki sprungið, heldur aðeins færst yfir á fasteignamarkaðinn.
http://www.econ.yale.edu/~shiller/
Á fjármálamörkuðum:
Nassim Nicholas Taleb
Óheyrilega gáfaður maður sem hefur barist af alefli við að segja fólki að áhætta er stórlega vanmetin á fjármálamörkuðum, vegna þess að módelin sem bankar vinna út frá byggja á röngum forsendum. Gerir óspart grín að fólki með of hátt sjálfstraust/þekkingar - hlutfall, sem er þjóðþrifaverk sem einhver verður að taka að sér. Eftir að hrikta fór í stoðum fjármálamarkaðanna í fyrra fóru bækur hans, "The Black Swan" og "Fooled by randomness" skyndilega að seljast í bílförmum.
http://www.fooledbyrandomness.com/
Spilling og tenging við Ísland:
Jóhannes Björn
Mér skilst að margir hafi hlegið að þessum manni þegar hann skrifaði um samsæriskenningar sínar í bókinni "Falið vald". Hann hefur hins vegar lengi talað um að fjármálakerfið sem við byggjum á er byggt á sandi.
http://www.vald.org/
Þá hef ég fylgst með umræðum hér, þar sem fjöldi íslendinga hafa varað við löskuðu kerfi, skuldsetningu, viðskiptahalla og fleiri aðsteðjandi vandamálum í heimshagkerfinu og Íslandshagkerfinu. Í heiminum eru því eflaust milljónir manna sem sáu og áttuðu sig á aðsteðjandi vandamálum. Samt fór sem fór.
Af hverju var ekki hlustað á þessa menn? Var þekking þeirra ofvaxin skilningi stjórnmálamanna og þeirra sem báru ábyrgð á þróun mála í heiminum? Eða vildi kannski enginn bera ábyrgð á þróuninni? Kannski langaði menn bara ekki til að skilja þetta. Málið er að það voru fjöldi aðila sem hafði hag af því að bólurnar á fasteigna- og fjármálamörkuðum yrðu sem stærstar. Er þar nóg að nefna fasteignasala, fasteignalánamiðlara, verðbréfamiðlara og stjórnendur banka á árangurstengdum launum. Þessir aðilar hafa grætt vel á bólunni og eru ekkert nauðsynlega að tapa neinu við hrun markaðanna í dag. Hagsmunum þessara aðila var því best borgið með því að hlusta ekki. Stjórnmálamenn lögðu of mikið traust á aðila fjármálamarkaðarins til að halda kerfinu heilbrigðu.
Ég vona því að ráðamenn ráðfæri sig við menn sem þessa áður en þeir fara að ana af stað í myrkrinu, það gæti sparað skattgreiðendum óheyrilegar fjárhæðir. Þeir þurfa ekki einu sinni að ganga svo langt að hafa samband við þá. Schiller hefur gefið út bók um hvernig takast skuli á við þessa krísu sem heimurinn glímir við í dag.
Á fasteignamörkuðum:
Robert Schiller
Prófessor við Yale í BNA sem spáði fyrir endalokum hlutabréfabólunnar 2000 í bók sinni, Irrational Exuberance (órökrétt gróska/gnægð). Endurútgaf bókina árið 2005 þar sem hann benti á að bólan hafði í raun ekki sprungið, heldur aðeins færst yfir á fasteignamarkaðinn.
http://www.econ.yale.edu/~shiller/
Á fjármálamörkuðum:
Nassim Nicholas Taleb
Óheyrilega gáfaður maður sem hefur barist af alefli við að segja fólki að áhætta er stórlega vanmetin á fjármálamörkuðum, vegna þess að módelin sem bankar vinna út frá byggja á röngum forsendum. Gerir óspart grín að fólki með of hátt sjálfstraust/þekkingar - hlutfall, sem er þjóðþrifaverk sem einhver verður að taka að sér. Eftir að hrikta fór í stoðum fjármálamarkaðanna í fyrra fóru bækur hans, "The Black Swan" og "Fooled by randomness" skyndilega að seljast í bílförmum.
http://www.fooledbyrandomness.com/
Spilling og tenging við Ísland:
Jóhannes Björn
Mér skilst að margir hafi hlegið að þessum manni þegar hann skrifaði um samsæriskenningar sínar í bókinni "Falið vald". Hann hefur hins vegar lengi talað um að fjármálakerfið sem við byggjum á er byggt á sandi.
http://www.vald.org/
Þá hef ég fylgst með umræðum hér, þar sem fjöldi íslendinga hafa varað við löskuðu kerfi, skuldsetningu, viðskiptahalla og fleiri aðsteðjandi vandamálum í heimshagkerfinu og Íslandshagkerfinu. Í heiminum eru því eflaust milljónir manna sem sáu og áttuðu sig á aðsteðjandi vandamálum. Samt fór sem fór.
Af hverju var ekki hlustað á þessa menn? Var þekking þeirra ofvaxin skilningi stjórnmálamanna og þeirra sem báru ábyrgð á þróun mála í heiminum? Eða vildi kannski enginn bera ábyrgð á þróuninni? Kannski langaði menn bara ekki til að skilja þetta. Málið er að það voru fjöldi aðila sem hafði hag af því að bólurnar á fasteigna- og fjármálamörkuðum yrðu sem stærstar. Er þar nóg að nefna fasteignasala, fasteignalánamiðlara, verðbréfamiðlara og stjórnendur banka á árangurstengdum launum. Þessir aðilar hafa grætt vel á bólunni og eru ekkert nauðsynlega að tapa neinu við hrun markaðanna í dag. Hagsmunum þessara aðila var því best borgið með því að hlusta ekki. Stjórnmálamenn lögðu of mikið traust á aðila fjármálamarkaðarins til að halda kerfinu heilbrigðu.
Ég vona því að ráðamenn ráðfæri sig við menn sem þessa áður en þeir fara að ana af stað í myrkrinu, það gæti sparað skattgreiðendum óheyrilegar fjárhæðir. Þeir þurfa ekki einu sinni að ganga svo langt að hafa samband við þá. Schiller hefur gefið út bók um hvernig takast skuli á við þessa krísu sem heimurinn glímir við í dag.
laugardagur, 20. september 2008
Fjármálakrísan
Sjaldan eða aldrei hefur fjármálaheimurinn verið eins mikið í sviðsljósinu og sl. viku, og hefur hann þó verið mjög fyrirferðamikill undanfarinn áratug. Eins og oft áður þegar fjölmiðlar þurfa að fara að taka á málum verður umræðan yfirborðskennd og áherslupunktarnir ekki mjög góðir. Enda starfa ekki sérfræðingar á fjölmiðlum, heldur "alfræðingar" - fólk sem á að þekkja til alsstaðar, og gerir það. Bara ekki nógu vel. Afleiðingin verður oft á tíðum afvegaleidd og marklaus umræða sem getur leitt af sér ranghugmyndir almennings - sem geta verið mjög hættulegar samfélaginu. Ég ætla að reyna að bæta úr þessu hér. Svona fyrir þá sem ekki hafa botnað upp eða niður í því sem hefur verið í gangi undanfarið.
Orsakir:
Upp úr aldamótunum 2000 og eftir 11. sept. 2001 var bandarískur fjármálamarkaður í miklum erfiðleikum. Alan Greenspan brást þá við með því að lækka stýrivexti alveg niður í eitt prósent (2002). Þetta var allt gert í góðri meiningu (forðast gjaldþrotahrinu og fjöldaatvinnuleysi). Hins olli þetta auðveldara aðgengi að lánsfé, vegna þess að minni líkur eru á að fólk/fyrirtæki fari á hausinn þegar vextir eru lágir (af því að flestir skulda töluvert), þannig að bankar lánuðu þá bara meira, vegna þess að þeir treystu á lága vexti og þ.a.l. lágt gjaldþrotahlutfall. Peningarnir fóru að miklu leyti inn á fasteignamarkaðinn, vegna hjarðhegðunar samfélagsins, og jós þannig olíu á eld húsnæðisverðhækkanir, sem voru orðnar mjög miklar fyrir. Þessi stemming á fasteignamarkaðinum í BNA smitaðist svo yfir á önnur vestræn ríki.
Önnur orsök þess að fallið er svo hátt nú eru faldir í bónusgreiðslum til stjórnenda og annarra starfsamnna útlánafyrirtækja á heimsvísu. Sú staðreynd að í mörgum tilfellum fær starfsfólk hlutdeild í hagnaði fjármálafyrirtækja gerir það að verkum að það verður áhættusæknara. Dæmi: Ef valið stendur á milli þess að lána mjög góðum skuldara á 5% vöxtum eða meðalgóðum skuldara á t.d. 6% vöxtum, eru meiri líkur á að stjórnandinn velji verri skuldarann, vegna þess að hann fær hlutdeild í þessum auka vaxtatekjum (mismunurinn, 1%), en þó svo að hann fari á hausinn ber hann engan skaða af - grunnlaunin eru alltaf til staðar. Auk þess treystir hann á að vextir verði lækkaðir aftur, eins og upp úr 2000 til þess að bjarga skuldaranum frá þroti. Þetta eykur enn á útlán, hækkanir fasteignaverðs, verðbólgu, góðæri, stemmingu, ofurlaun, launamun, stéttaskiptingu.
Þriðja orsökin, sem hefur ekki hlotið mikla umgjöllun fjölmiðla (hér heima allavega), eru lánshæfismatsfyrirtækin. Þau gefa út opinber álit á hversu líklegt er að skuldarar standi í skilum. Þau brugðust trausti fjárfesta þegar þau gáfu út hæsta lánshæfismat á skuldabréfaafurðir sem m.a. innihéldu fasteignaskuldir slakra skuldara í BNA (nefnd undirmálslán á ísl.), sem hafði jafnvel verið neitað um lán hjá venjulegum bönkum þar í landi. Líklega hafa fá gjaldþrot síðan snemma á síðasta áratu, vegna vaxtastefnu Greenspan, einnig haft sín áhrif þarna.
Hlutverk Kína
Ókey. Bandaríkjamenn og mörg önnur vestræn ríki hafa verið að safna skuldum eins og enginn sé morgundagurinn undanfarin ár. En hver er þá að lána og þ.a.l. að fjármagna neysluna? Í raun eru það fyrirtæki út um allan heim sem hafa verið að kaupa þessi skuldabréf og er þetta því dreift út um allt. En meira vægi hafa þær þjóðir sem hafa verið að flytja út meira heldur en þeir flytja inn (eru þ.a.l. með viðskiptaafgang). Það er t.d. Kína sem hefur verið að flytja gríðarlega mikið út og notað andvirðið að miklu leyti til fjárfestinga erlendis. Þetta er að sjálfsögðu mun flóknara net, enda flæða verðbréf óhindrað út um allan heim í dag, en í grunninn er þetta það sem er að gerast. Kínverjar og fleiri ríki með viðskiptaafgang lána vesturlandabúum fyrir vörunum sem þeir framleiða fyrir okkur. Hægt er að stemma stigu við þessari þróun, m.a. með því að leyfa Kínverska Júaninu að fljóta. En Kínverjar hafa ekki viljað það enn sem komið er.
Afleiðingarnar
Á endanum gátu margir af fasteignaeigendum ekki staðið undir greiðslubyrgðinni og fasteignabólan byrjaði að springa, eins og ég var búinn að taka á í öðru bloggi. Afleiðing af þessu er að verðlítil lán sitja eftir í bönkum og fjármálastofnunum í BNA, og út um allan heim vegna skuldabréfavaafurðanna, sem seldar höfðu verið. Þegar eignir þínar (skuldabréf í þessu tilfelli) eru í raun mun minna virði en þú hélst og færðir í bækur eru orðnar meiri líkur á að þú lendir í vandræðum og farir á hausinn. Þetta er raunin sem hefur verið að líta dagsins ljós í auknum mæli sl. ár.
Bandaríkjastjórn hefur brugðist við með því að bjarga fáum útvöldum fjármálafyrirtækjum, sem eru of mikilvægar þjónustustofnanir við almenning til að þeir geti leyft þeim að fara á haustinn (Fannie Mae, Freddie Mac og AIG). Að auki er nú frumvarp fyrir þingi að Hið opinbera kaupi verðfallin skuldabréf á einhverju X verði. Þannig yrði til eins konar risastór ruslakista fyrir verðlítil skuldabréf. Kista þessi yrði kostuð af skattborgurum, og út á krít frá Kína, eins og áður hefur verið komið inn á. Það má segja að Bandaríska ríkið sé að leggja allt í sölurnar með þessari aðgerð og eru örlög bandarískra fyrirtækja og hins opinbera að miklu leyti samtvinnuð eftir þessar aðgerðir. Ekki er ólíklegt að lánshæfismatsfyrirtækin þurfi að lækka einkun sína á Bandaríska ríkið eftir þetta, enda hafa skuldir þeirra vaxtið gríðarlega við þetta. Vissulega liggja eignir á móti, en mikil óvissa er um raunverulegt verðgildi þeirra. Lægra lánshæfismat þýðir hærri vaxtakostnað fyrir þjóðina.
Skortsala
Best er fyrir hagkerfið ef verðbréf eru verðlögð sem næst raunverulegu virði þeirra á fjármálamörkuðum. Ef aðili sem á ekki hlutabréf en telur verð hlutabréfa of hátt þá getur hann beitt skortsölu til að hagnast á stöðunni og stuðlað að réttu verði á ný. Þá eru bréf fengin að láni, þau seld á markaði og keypt aftur á ákveðnum degi í framtíðinni og skilað til þess sem lánar bréfin. Skortsalinn hefur þ.a.l. hagnast ef verðið hefur lækkað í millitíðinni. Sá sem lánar fær greiðslu frá skortsalanum fyrir lánið á bréfunum. Það að banna skortsölu, eins og gert var í lok vikunnar (í BNA og Bretlandi), er til þess fallið að útiloka skoðanir þeirra sem standa utan við markaðinn og álíta hlutabréfaverð of hátt. Niðurstaðan verður hærra hlutabréfaverð heldur en fyrirtækin og hagkerfið stendur undir. Til lengri tíma litið hins vegar mun alltaf verða verðleiðrétting þar sem verðbréf horfa aftur til raunvirði þeirra. Því miður hefur skortsala hefur ekki verið stunduð hér á landi að neinu marki, en lífeyrissjóðir gætu haft miklar tekjur af verðbréfalánum til skortsala. Enda eiga þeir mikið af bréfum sem ekki er ætlunin að selja í nánustu framtíð.
Stóra spurningin núna fyrir flest vestræn ríki er sú sama: Tekst okkur að auka útflutning og minnka innflutning, og snúa þannig viðskiptahallanum í viðskiptaafgang, án þess að of margir fari á hausinn. Takist þetta ætti verðbólgan að minnka og vextir geta lækkað.
Þær spurningar sem margar vestrænar ríkisstjórnir hafa verið að standa frammi fyrir er hvaða fyrirtækjum skal bjarga frá gjaldþroti og hverjum ekki. Glapræði væri að bjarga öllum frá gjaldþroti, þar sem það myndi hafa svipuð áhrif og Greenspan hafði með sínum vaxtalækkunum og fjárfestar myndu álíta að áhætta væri varla til. Sama rússíbanareiðin myndi því hefjast aftur á fjármálamörkuðum. Mikilvægt er að leyfa fólki og fyrirtækjum að bera ábyrgð á gjörðum sínum, fara á hausinn í friði og vera þannig ákveðin viðvörun áður en næsta uppsveifla hefst. Menn verða að axla ábyrgð, þó svo að þeir höfðu ekki víðsýni til að sjá vandamálin í tæka tíð til að bregðast við þeim. Verði öllum bjargað frá gjaldþroti af ríkinu eru einfaldlega auknar líkur á að vestrænt ríki geti ekki staðið í skilum, sem auðvitað hefði gríðarleg áhrif á viðkomandi ríki. Að maður minnist nú ekki á að það er í rauninni hinn almenni skattborgari sem borgar þegar fjármálastofnunum er bjargað með þessum hættti; skattborgarar eru að bera þá ábyrgð sem stjórnendur fjármálastofnana hefðu átt að bera vegna sóknar sinnar í bónusgrieðslur.
Hvað á að gera?
Ég hef það á tilfinninguni að almenningur á Íslandi tengi engan vegin á milli skilaboða sem gefin eru í fjölmiðlum og raunveruleikans. Þannig er oft bísnast yfir því að ekki sé hægt að fá lán í dag, akkúrat það sem fólk á ekki að reyna við núverandi aðstæður. Þá hefur verið vinsælt að kenna krónunni um allt saman. Vel getur verið að betra sé að hafa annan gjalmiðli, en það leysir ekki núverandi vanda að skipta krónunni út.
Hvað á fólk þá að gera?
Draga úr neyslu (ekki kaupa sér flatskjái, bíla, o.fl. drasl. Ekki nema menn eigi fyrir því og telja sig nauðsynlega þurfa).
Spara (bíða með að fjárfesta þangað til auðveldara er að fá lán, setja peningana á bankareikning eða peningamarkaðssjóði, þar sem er líka hægt að fá mjög góða vexti)
Vinna
Hlúa að andlegri heilsu (það er fleira í þessu lífi en peningar og botnlaus neysla. Spurning um að lesa heimspekirit eða sjálfshjálparbækur ef menn eru að fara yfirum af eirðarleysi).
Málið er nefninlega það að ef fyrirtæki og heimili landsins eru rekin sómasamlega þá þurfum við ekki að hafa áhyggjur af gjaldmiðlum, hlutabréfamörkuðum og gjaldþrotum. Alveg á sama hátt og við þurfum að hafa minni áhyggjur af heilsunni ef við hreyfum okkur og borðum skynsamlega.
Ég vona að einhverjir séu einhverju nær eftir að hafa lesið þessa langloku.
Orsakir:
Upp úr aldamótunum 2000 og eftir 11. sept. 2001 var bandarískur fjármálamarkaður í miklum erfiðleikum. Alan Greenspan brást þá við með því að lækka stýrivexti alveg niður í eitt prósent (2002). Þetta var allt gert í góðri meiningu (forðast gjaldþrotahrinu og fjöldaatvinnuleysi). Hins olli þetta auðveldara aðgengi að lánsfé, vegna þess að minni líkur eru á að fólk/fyrirtæki fari á hausinn þegar vextir eru lágir (af því að flestir skulda töluvert), þannig að bankar lánuðu þá bara meira, vegna þess að þeir treystu á lága vexti og þ.a.l. lágt gjaldþrotahlutfall. Peningarnir fóru að miklu leyti inn á fasteignamarkaðinn, vegna hjarðhegðunar samfélagsins, og jós þannig olíu á eld húsnæðisverðhækkanir, sem voru orðnar mjög miklar fyrir. Þessi stemming á fasteignamarkaðinum í BNA smitaðist svo yfir á önnur vestræn ríki.
Önnur orsök þess að fallið er svo hátt nú eru faldir í bónusgreiðslum til stjórnenda og annarra starfsamnna útlánafyrirtækja á heimsvísu. Sú staðreynd að í mörgum tilfellum fær starfsfólk hlutdeild í hagnaði fjármálafyrirtækja gerir það að verkum að það verður áhættusæknara. Dæmi: Ef valið stendur á milli þess að lána mjög góðum skuldara á 5% vöxtum eða meðalgóðum skuldara á t.d. 6% vöxtum, eru meiri líkur á að stjórnandinn velji verri skuldarann, vegna þess að hann fær hlutdeild í þessum auka vaxtatekjum (mismunurinn, 1%), en þó svo að hann fari á hausinn ber hann engan skaða af - grunnlaunin eru alltaf til staðar. Auk þess treystir hann á að vextir verði lækkaðir aftur, eins og upp úr 2000 til þess að bjarga skuldaranum frá þroti. Þetta eykur enn á útlán, hækkanir fasteignaverðs, verðbólgu, góðæri, stemmingu, ofurlaun, launamun, stéttaskiptingu.
Þriðja orsökin, sem hefur ekki hlotið mikla umgjöllun fjölmiðla (hér heima allavega), eru lánshæfismatsfyrirtækin. Þau gefa út opinber álit á hversu líklegt er að skuldarar standi í skilum. Þau brugðust trausti fjárfesta þegar þau gáfu út hæsta lánshæfismat á skuldabréfaafurðir sem m.a. innihéldu fasteignaskuldir slakra skuldara í BNA (nefnd undirmálslán á ísl.), sem hafði jafnvel verið neitað um lán hjá venjulegum bönkum þar í landi. Líklega hafa fá gjaldþrot síðan snemma á síðasta áratu, vegna vaxtastefnu Greenspan, einnig haft sín áhrif þarna.
Hlutverk Kína
Ókey. Bandaríkjamenn og mörg önnur vestræn ríki hafa verið að safna skuldum eins og enginn sé morgundagurinn undanfarin ár. En hver er þá að lána og þ.a.l. að fjármagna neysluna? Í raun eru það fyrirtæki út um allan heim sem hafa verið að kaupa þessi skuldabréf og er þetta því dreift út um allt. En meira vægi hafa þær þjóðir sem hafa verið að flytja út meira heldur en þeir flytja inn (eru þ.a.l. með viðskiptaafgang). Það er t.d. Kína sem hefur verið að flytja gríðarlega mikið út og notað andvirðið að miklu leyti til fjárfestinga erlendis. Þetta er að sjálfsögðu mun flóknara net, enda flæða verðbréf óhindrað út um allan heim í dag, en í grunninn er þetta það sem er að gerast. Kínverjar og fleiri ríki með viðskiptaafgang lána vesturlandabúum fyrir vörunum sem þeir framleiða fyrir okkur. Hægt er að stemma stigu við þessari þróun, m.a. með því að leyfa Kínverska Júaninu að fljóta. En Kínverjar hafa ekki viljað það enn sem komið er.
Afleiðingarnar
Á endanum gátu margir af fasteignaeigendum ekki staðið undir greiðslubyrgðinni og fasteignabólan byrjaði að springa, eins og ég var búinn að taka á í öðru bloggi. Afleiðing af þessu er að verðlítil lán sitja eftir í bönkum og fjármálastofnunum í BNA, og út um allan heim vegna skuldabréfavaafurðanna, sem seldar höfðu verið. Þegar eignir þínar (skuldabréf í þessu tilfelli) eru í raun mun minna virði en þú hélst og færðir í bækur eru orðnar meiri líkur á að þú lendir í vandræðum og farir á hausinn. Þetta er raunin sem hefur verið að líta dagsins ljós í auknum mæli sl. ár.
Bandaríkjastjórn hefur brugðist við með því að bjarga fáum útvöldum fjármálafyrirtækjum, sem eru of mikilvægar þjónustustofnanir við almenning til að þeir geti leyft þeim að fara á haustinn (Fannie Mae, Freddie Mac og AIG). Að auki er nú frumvarp fyrir þingi að Hið opinbera kaupi verðfallin skuldabréf á einhverju X verði. Þannig yrði til eins konar risastór ruslakista fyrir verðlítil skuldabréf. Kista þessi yrði kostuð af skattborgurum, og út á krít frá Kína, eins og áður hefur verið komið inn á. Það má segja að Bandaríska ríkið sé að leggja allt í sölurnar með þessari aðgerð og eru örlög bandarískra fyrirtækja og hins opinbera að miklu leyti samtvinnuð eftir þessar aðgerðir. Ekki er ólíklegt að lánshæfismatsfyrirtækin þurfi að lækka einkun sína á Bandaríska ríkið eftir þetta, enda hafa skuldir þeirra vaxtið gríðarlega við þetta. Vissulega liggja eignir á móti, en mikil óvissa er um raunverulegt verðgildi þeirra. Lægra lánshæfismat þýðir hærri vaxtakostnað fyrir þjóðina.
Skortsala
Best er fyrir hagkerfið ef verðbréf eru verðlögð sem næst raunverulegu virði þeirra á fjármálamörkuðum. Ef aðili sem á ekki hlutabréf en telur verð hlutabréfa of hátt þá getur hann beitt skortsölu til að hagnast á stöðunni og stuðlað að réttu verði á ný. Þá eru bréf fengin að láni, þau seld á markaði og keypt aftur á ákveðnum degi í framtíðinni og skilað til þess sem lánar bréfin. Skortsalinn hefur þ.a.l. hagnast ef verðið hefur lækkað í millitíðinni. Sá sem lánar fær greiðslu frá skortsalanum fyrir lánið á bréfunum. Það að banna skortsölu, eins og gert var í lok vikunnar (í BNA og Bretlandi), er til þess fallið að útiloka skoðanir þeirra sem standa utan við markaðinn og álíta hlutabréfaverð of hátt. Niðurstaðan verður hærra hlutabréfaverð heldur en fyrirtækin og hagkerfið stendur undir. Til lengri tíma litið hins vegar mun alltaf verða verðleiðrétting þar sem verðbréf horfa aftur til raunvirði þeirra. Því miður hefur skortsala hefur ekki verið stunduð hér á landi að neinu marki, en lífeyrissjóðir gætu haft miklar tekjur af verðbréfalánum til skortsala. Enda eiga þeir mikið af bréfum sem ekki er ætlunin að selja í nánustu framtíð.
Stóra spurningin núna fyrir flest vestræn ríki er sú sama: Tekst okkur að auka útflutning og minnka innflutning, og snúa þannig viðskiptahallanum í viðskiptaafgang, án þess að of margir fari á hausinn. Takist þetta ætti verðbólgan að minnka og vextir geta lækkað.
Þær spurningar sem margar vestrænar ríkisstjórnir hafa verið að standa frammi fyrir er hvaða fyrirtækjum skal bjarga frá gjaldþroti og hverjum ekki. Glapræði væri að bjarga öllum frá gjaldþroti, þar sem það myndi hafa svipuð áhrif og Greenspan hafði með sínum vaxtalækkunum og fjárfestar myndu álíta að áhætta væri varla til. Sama rússíbanareiðin myndi því hefjast aftur á fjármálamörkuðum. Mikilvægt er að leyfa fólki og fyrirtækjum að bera ábyrgð á gjörðum sínum, fara á hausinn í friði og vera þannig ákveðin viðvörun áður en næsta uppsveifla hefst. Menn verða að axla ábyrgð, þó svo að þeir höfðu ekki víðsýni til að sjá vandamálin í tæka tíð til að bregðast við þeim. Verði öllum bjargað frá gjaldþroti af ríkinu eru einfaldlega auknar líkur á að vestrænt ríki geti ekki staðið í skilum, sem auðvitað hefði gríðarleg áhrif á viðkomandi ríki. Að maður minnist nú ekki á að það er í rauninni hinn almenni skattborgari sem borgar þegar fjármálastofnunum er bjargað með þessum hættti; skattborgarar eru að bera þá ábyrgð sem stjórnendur fjármálastofnana hefðu átt að bera vegna sóknar sinnar í bónusgrieðslur.
Hvað á að gera?
Ég hef það á tilfinninguni að almenningur á Íslandi tengi engan vegin á milli skilaboða sem gefin eru í fjölmiðlum og raunveruleikans. Þannig er oft bísnast yfir því að ekki sé hægt að fá lán í dag, akkúrat það sem fólk á ekki að reyna við núverandi aðstæður. Þá hefur verið vinsælt að kenna krónunni um allt saman. Vel getur verið að betra sé að hafa annan gjalmiðli, en það leysir ekki núverandi vanda að skipta krónunni út.
Hvað á fólk þá að gera?
Draga úr neyslu (ekki kaupa sér flatskjái, bíla, o.fl. drasl. Ekki nema menn eigi fyrir því og telja sig nauðsynlega þurfa).
Spara (bíða með að fjárfesta þangað til auðveldara er að fá lán, setja peningana á bankareikning eða peningamarkaðssjóði, þar sem er líka hægt að fá mjög góða vexti)
Vinna
Hlúa að andlegri heilsu (það er fleira í þessu lífi en peningar og botnlaus neysla. Spurning um að lesa heimspekirit eða sjálfshjálparbækur ef menn eru að fara yfirum af eirðarleysi).
Málið er nefninlega það að ef fyrirtæki og heimili landsins eru rekin sómasamlega þá þurfum við ekki að hafa áhyggjur af gjaldmiðlum, hlutabréfamörkuðum og gjaldþrotum. Alveg á sama hátt og við þurfum að hafa minni áhyggjur af heilsunni ef við hreyfum okkur og borðum skynsamlega.
Ég vona að einhverjir séu einhverju nær eftir að hafa lesið þessa langloku.
miðvikudagur, 27. ágúst 2008
Í fótspor feðranna
Jæja, eftir tæplega mánaðar leit hérna á íslandi eftir atvinnu er henni nú lokið. Fyrr í dag réð ég mig nefninlega inn á fyrirtækjasvið KPMG, þar sem ég hef störf á mánudaginn nk. Gríðarlega sáttur við að vera búinn að ganga frá þessu og reyndar hafði ég úr fleiri möguleikum að moða, þannig að ástandið virðist nú ekki eins vonlaust fyrir fjármálamenn og margir vilja halda. Þetta er sennilega eins og mig grunnti alltaf; þeir sem vilja og geta unnið fá eitthvað við sitt hæfi þó síðar verði.
Ég mun því starfa hjá sama fyrirtæki og karl faðir minn til margra ára og er enn í nánu samstarfi við. Ég verð reyndar ekki í samskonar störfum, þar sem þetta er meira ráðgjafatengt og miðar að verðlagningu á afleiðum, áhættustýringu o.fl. sem ég var m.a. að læra úti. Þetta er því mjög ánægjulegt og ég held að ég hafi aldrei hlakkað eins mikið til að mæta í vinnuna á mánudegi :)
Önnur gleðitíðindi: Fékk síðustu einkunnina úr náminu: 94% í VBA, sem þýðir að ég fæ merit frá skólanum. Ákaflega ánægjulegt líka, þó það skipti kannski ekki öllu máli upp á framtíðina.
Millibilsástandinu er því lokið og ný kafli í mínu lífi hefst. Best að fagna með því að taka á móti handboltalandsliðinu og fara svo í fótbolta!
Ég mun því starfa hjá sama fyrirtæki og karl faðir minn til margra ára og er enn í nánu samstarfi við. Ég verð reyndar ekki í samskonar störfum, þar sem þetta er meira ráðgjafatengt og miðar að verðlagningu á afleiðum, áhættustýringu o.fl. sem ég var m.a. að læra úti. Þetta er því mjög ánægjulegt og ég held að ég hafi aldrei hlakkað eins mikið til að mæta í vinnuna á mánudegi :)
Önnur gleðitíðindi: Fékk síðustu einkunnina úr náminu: 94% í VBA, sem þýðir að ég fæ merit frá skólanum. Ákaflega ánægjulegt líka, þó það skipti kannski ekki öllu máli upp á framtíðina.
Millibilsástandinu er því lokið og ný kafli í mínu lífi hefst. Best að fagna með því að taka á móti handboltalandsliðinu og fara svo í fótbolta!
þriðjudagur, 19. ágúst 2008
Millibilsástand
Ég biðst velvirðingar á bloggleysi undanfarnar vikur. Ég er búinn að vera of upptekinn við að slappa af og að vera atvinnulaus síðan ég kom á klakann til að blogga.
Júlímánuðurinn var notaður í afslöppun á Egilsstöðum. Fótbolti, golf og bjór var þema mánaðarins eftir frækilega frammistöðu í náminu í vetur. Bjarkey eyddi mestum hluta mánaðarins á eigin heimaslóðum, þannig að við breiddum vel úr okkur landfræðilega eftir að vera búin að hýrast í sama kústaskápnum í London í heilan vetur.
Við fluttumst svo í Hafnarfjörðinn í lok júlí og Bjarkey byrjaði vinnu sína hjá Ríkisendurskoðun 1. ágúst. Ég hef sjálfur verið að leita að vinnu síðan eftir verslunarmannahelgi hérna fyrir sunnan. Hlutirnir eru farnir að þokast í rétta átt í þeim efnum. Allavega hef ég verið að fá viðtöl hjá nokkrum aðilum núna á síðustu dögum. Vonandi verður eitthvað meira að frétta af þeim málum á næstu dögum/vikum.
Annars þakka ég mínu sæla að vera þó allavega að leita að vinnu, en ekki að læra fyrir upptökupróf úti í London, eins og mjög margir af mínum bekkjarfélögum þessa dagana. Ég er búinn að fá allar einkunnir nema eina af síðustu önninni og ég er í séns að fá það sem er kallað "Merit" eða "dyggð", sem fæst fyrir 65% meðaleinkunn þarna í Bretlandi. Það væri nú gaman.
Júlímánuðurinn var notaður í afslöppun á Egilsstöðum. Fótbolti, golf og bjór var þema mánaðarins eftir frækilega frammistöðu í náminu í vetur. Bjarkey eyddi mestum hluta mánaðarins á eigin heimaslóðum, þannig að við breiddum vel úr okkur landfræðilega eftir að vera búin að hýrast í sama kústaskápnum í London í heilan vetur.
Við fluttumst svo í Hafnarfjörðinn í lok júlí og Bjarkey byrjaði vinnu sína hjá Ríkisendurskoðun 1. ágúst. Ég hef sjálfur verið að leita að vinnu síðan eftir verslunarmannahelgi hérna fyrir sunnan. Hlutirnir eru farnir að þokast í rétta átt í þeim efnum. Allavega hef ég verið að fá viðtöl hjá nokkrum aðilum núna á síðustu dögum. Vonandi verður eitthvað meira að frétta af þeim málum á næstu dögum/vikum.
Annars þakka ég mínu sæla að vera þó allavega að leita að vinnu, en ekki að læra fyrir upptökupróf úti í London, eins og mjög margir af mínum bekkjarfélögum þessa dagana. Ég er búinn að fá allar einkunnir nema eina af síðustu önninni og ég er í séns að fá það sem er kallað "Merit" eða "dyggð", sem fæst fyrir 65% meðaleinkunn þarna í Bretlandi. Það væri nú gaman.
föstudagur, 27. júní 2008
Endalokin nálgast!
Jæja, þá er farið að líða að lokum dvalar okkar hérna í Lundúnaborg. Brottför verður á mánudagskvöld og skil á íbúðinni um morgun sama dags. Óþarfi að vera að borga okurleiguna mikið lengur.
Annars fékk ég einkannir annarrar annar í vikunni. Náði öllu, sem er mikill léttir. Reyndar var það fag sem ég var hræddastur við að falla í það besta hjá mér. Á sama tíma fékk ég falleinkunn í faginu sem ég var hvað öruggastur með mig í, en góð einkunn fyrir verkefni annarinnar bjargaði mér þar. Hef sterkan grun um að kennarinn hafi ekki skilið skriftina mína. Töluvert fall var í bekknum í áðurnefndu áhyggjufagi, þannig að maður getur verið mjög sáttur við niðurstöðuna í heildina.
Rétt eftir að ég var búinn að fá einkannirnar fór ég í lokapróf í Fixed Income Arbitrage and Trading (Hagnanir og viðskipti með skuldabréf). Gekk bara ágætlega þar. Allavega er ég viss um að ég nái. Þar með ætti gráðan að vera í höfn. Allavega yrði ég mjög hissa ef ég fengi falleinkunn í einhverju af því sem eftir er.
Eitt verkefni er þó óklárað. MATLAB forritunarverkefni sem ég hef setið sveittur við stanslaust síðan eftir prófið í vikunni og er kominn með rassæri af. Það ætti þó að klárast á morgun. Vinn það með gæja með margra ára forritunarreynslu, þannig að útkoman stefnir í að vera í góðu lagi.
Lítið nýtt að frétta af vinnumálum. Fæ að vita með starfið hérna úti um miðjan júlí og ekki hefur verið svo mikið sem litið við mér á Íslandi. Skítt með það, verð í fríi í júlí og nenni ekki að spá of mikið í þessu á meðan.
Góðar stundir.
Annars fékk ég einkannir annarrar annar í vikunni. Náði öllu, sem er mikill léttir. Reyndar var það fag sem ég var hræddastur við að falla í það besta hjá mér. Á sama tíma fékk ég falleinkunn í faginu sem ég var hvað öruggastur með mig í, en góð einkunn fyrir verkefni annarinnar bjargaði mér þar. Hef sterkan grun um að kennarinn hafi ekki skilið skriftina mína. Töluvert fall var í bekknum í áðurnefndu áhyggjufagi, þannig að maður getur verið mjög sáttur við niðurstöðuna í heildina.
Rétt eftir að ég var búinn að fá einkannirnar fór ég í lokapróf í Fixed Income Arbitrage and Trading (Hagnanir og viðskipti með skuldabréf). Gekk bara ágætlega þar. Allavega er ég viss um að ég nái. Þar með ætti gráðan að vera í höfn. Allavega yrði ég mjög hissa ef ég fengi falleinkunn í einhverju af því sem eftir er.
Eitt verkefni er þó óklárað. MATLAB forritunarverkefni sem ég hef setið sveittur við stanslaust síðan eftir prófið í vikunni og er kominn með rassæri af. Það ætti þó að klárast á morgun. Vinn það með gæja með margra ára forritunarreynslu, þannig að útkoman stefnir í að vera í góðu lagi.
Lítið nýtt að frétta af vinnumálum. Fæ að vita með starfið hérna úti um miðjan júlí og ekki hefur verið svo mikið sem litið við mér á Íslandi. Skítt með það, verð í fríi í júlí og nenni ekki að spá of mikið í þessu á meðan.
Góðar stundir.
Gerast áskrifandi að:
Færslur (Atom)
